مقدمه:

مسمومیت یکی از عوامل مشکل ساز در زمینه های مختلف می باشد. امراض مسمومیت  در زمینه های پزشکی ،اقتصادی، اجتماعی و .... خود را نشان می دهد که متاسفانه عدد زیادی از امراض مسمومیت از نوع مواد غذایی و مخصوصا درکشورهای جهان سوم می باشد که این موضوع نشان دهنده استفاده زیادی از مواد شیمیایی در تولیدمحصولات می باشد که در این مقاله به بررسی انواع مسمومیت ها پرداخته می شود.

مواد سمی بسیاری شناخته شده‌اند که ذکر نام آنها و علایم مسمومیت آنها از حوصله این بحث خارج است. آنچه مهم است این است که باید در مصرف داروها احتیاط لازم را کرد و از مصرف موادی که برای ما ناشناخته است، خودداری نمود.

مسمومیت (به انگلیسی: intoxication) مجموعه‌ای از اختلالات بدن است که در اثر جذب ماده‌ای بیگانه که به آن سمی گفته می‌شود بروز می‌کند. جذب مادهٔ سمی می‌تواند از راه‌های زیر صورت بگیرد:

• استنشاق نوعی گاز، بخار، دود یا گرد و غبار
• دستگاه گوارشی (خوردن یا آشامیدن)
• تماس پوستی (از طریق انتشار از اپی‌درم و یا عبور از زخم یا سوختگی)
• تزریق در خون

مسمویت‌های غذایی اغلب در اثر تکثیر میکروب‌ها يا زهرابه آزاد شده از آنها(همچون بوتولیسم) و یا جذب مواد غیرخوراکی (همچون برخی از قارچ‌ها) ظاهر می‌شوند. علت مسمومیت‌های دارویی نیز مصرف داروی نامناسب و یا جذب بیش از حد آن است.

اعتیاد نیز نوعی مسمومیت اختیاری به الکل، تریاک، کوکائین، هروئین، مرفین و غیره است، و موجب وابستگی به آن ماده می‌شود.

تابش‌های مواد رادیواکتیو نیز موجب مسمومیت می‌شوند.

 

 

 

 

 

 

 

 

فهرست:

مسمومیت چیست؟..................................................................6

مفاهیم کلی................................................................................................6

انواع مسمومیت......................................................................................7

مسمومیت غذایی..........................................................................................7

مسمومیت ناشی از مواد دارویی و شیمیایی.............................................10

مسمومیت ناشی از فلزات سمی...........................................11

مسمومیت ناشی از مواد دفع آفات و حشره کش ها.....................12

مسمومیت ناشی از مواد پرتو زا...............................................12

مسمومیت ناشی از مواد شیمایی............................................13

مسمومیت ناشی از مواد خوراکی...............................................17

عوامل ایجادمسمومیت.........................................................18

علل ایجاد مسمومیت غذایی و پیش گیری آن............................................19

تشخیص افتراقی........................................................29

عوامل فیزیکی مسمومیت دارو.................................................................30

انواع و نشانه های مسمومیت...............................................................31

اقدامات و تستهای آزمایشگاهی............................................36

درمان مسمومیت.....................................................................37

آنتی دوت ها...........................................................................38

پی گیری..............................................................................................38

اقدامات اساسی و پیشنهادات............................................................39

منابع.....................................................................................................40

مسمومیت چیست؟ 

مسمومیت به مجموعه واکنشهایی گفته می‌شود که بعد از آلودگی با مواد مضر سلامتی ، سمهای تولید شده برخی میکروارگانیسمها ، افزایش مقدار یک ماده معمول در بدن ، اتفاق می‌افتد. ریشه لغوی intoxoication از کلمه یونانی Toxicon به معنای ماده شیمیایی مضر گرفته شده است.

مفاهیم کلی

عوامل مسمومیت‌زا می‌توانند باکتریها ، ویروسها ، برخی انگلها ، فلزات خاص و مواد پروتوزا باشند. این آلودگیها می‌توانند همچنین در انسان ایجاد بیماری عفونی کنند و یا اینکه فقط تحت تاثیر سموم مترشحه آنها ، مسمومیت ایجاد گردد. در بعضی مواقع مسمومیتها و عفونتها می‌توانند تواما ایجاد گردند. طبق نظریه Park و Harrigan مسمومیتهای ایجاد شده توسط میکروارگانیسمها به مراتب بیشتر از مسمومیتهای شیمیایی اتفاق می‌افتند.

در ممالک متحده آمریکا ، بین سالهای 1977 تا 1981 حدود 954 اپیدمی ثبت شده که همگی به علت مصرف غذای آلوده ایجاد شده‌اند. متاسفانه ، در کشورهای جهان سوم و حتی در بسیاری از ممالک اروپایی آمار دقیقی از اپیدمیها و بویژه تعداد انواع مسمومیتها و بیماریهای ناشی از مرف غذای آلوده در دسترس نیست. بد نیست بدانیم کارشناسان سازمان بهداشت جهان ، مقدار نوزادان شیرخوار و اطفال ، زیر پنج سال را در 1980 در اثر اسهالهای ناشی از مسمومیت ، جان خود را از دست داده‌اند.

 

 

انواع مسمومیت

مسمومیت غذایی

اکثر مسمومیتهای غذایی یا به علت عدم رعایت بهداشت در هنگام درست کردن غذا ایجاد می‌شود یا به علت عدم پخت کافی آن صورت می‌گیرد. آشپزهایی که بعد از رفتن به توالت ، دست خود را نمی‌شویند سبب انتقال میکروبهای روده‌ای و حتی هپاتیت نوع A به سایر افراد می‌شوند. اکثر مسمومیتهای غذایی بعد از دو یا سه روز بهبود می‌یابند. دو نوع باکتری می‌تواند سبب مسمومیت غذایی شود: استافیلوکوک و سالمونلا.

·        مسمومیت غذایی با استافیلوکوک: بعد از 6 - 2 ساعت که از خوردن غذای حاوی میکروب استافیلوکوک گذشت، نشانه‌های مسمومیت آشکار می‌شود که عبارتند از: تهوع ، استفراغ و اسهال ، شکم درد ، سردرد و در مواردی شوک

·     . مسمومیت با سالمونلا

سالمونلوزیس نام عفونتی است که به‌وسیله باکتری سالمونلا ایجاد می‌شود. از جمله مواد غذایی که این نوع مسمومیت در اثر مصرف آنها دیده شده است عبارتند از: گوشت، مرغ، تخم‌مرغ، ماهی دودی و شیر خشک.

به گفته کارشناسان بهداشت مواد غذایی، احتمال آلودگی غذاهایی که پروتئین بالایی دارند (مانند شیر و صدف خوراکی) با گونه خاصی از این باکتری به نام سالمونلا تیفی (عامل تب تیفوئید) بسیار محتمل است.

همچنین پس از مصرف غذاهای پخته‌ای که قبل از مصرف مجدد خوب گرم نشده‌اند یا سرد مصرف شده‌اند، ممکن است این نوع مسمومیت بروز نماید.

به گفته پزشکان، علایم و نشانه‌های این مسمومیت با تأخیر ظاهر می‌شود و ممکن است ۱۲ تا ۲۴ ساعت بعد از مصرف غذای آلوده، علایم در فرد مسموم بروز کند. علایم و نشانه‌های این مسمومیت شامل تب، خستگی، سردرد، تهوع، استفراغ، اسهال آبکی شدید، ضعف، درد شکم و کم شدن آب بدن است.

نشانه‌های مسمومیت غذایی با سالمونلا بعد از یک تا دو روز خود را نشان می‌دهند و عبارتند از: تهوع ، استفراغ ، اسهال ، شکم درد ، سردرد ، تب و در مواردی شوک.  

مسمومیت با کلستریدیوم بوتولینوم

بوتولیسم از جمله  مسمومیت‌های غذایی شدید و کشنده است که توسط سم حاصل از کلستریدیوم بوتولینوم، که یک باکتری بی‌هوازی است، ایجاد می‌شود. این باکتری ممکن است در فراورده‌های غذایی و غذاهای خانگی که به‌صورت غلط  تهیه شده‌اند و یا در شرایط غیر بهداشتی و نامناسب نگهداری می‌شوند، ایجاد شود.

به گزارش ستاد مرکزی اطلاع‌رسانی داروها و سموم وزارت بهداشت، برخی از مواد غذایی که این نوع مسمومیت در اثر مصرف آنها دیده شده است عبارتند از: سوسیس، کالباس، کنسرو ماهی، کنسرو ذرت، کنسرو لوبیا، کشک خانگی و عسل خام خالص (بوتولیسم نوزادان). به همین دلیل است که پزشکان مؤکداً به مادران  نوزادان زیر یک سال توصیه می‌کنند که به آن‌ها عسل ندهند.

بوتولیسم اگرچه نادر است ولی اغلب کشنده است. علایم و نشانه‌های این مسمومیت با تأخیر ظاهر می‌شود، یعنی ممکن است ۱۲ تا ۲۴ ساعت بعد از مصرف غذای آلوده، علایم در فرد مسموم بروز کند.

علایم و نشانه‌های بوتولیسم شامل تاری دید، دوبینی، افتادگی پلک فوقانی، عدم توانایی حرکتی، اختلال تکلم، لکنت زبان، سختی بلع و خشکی و درد گلو است. سایر علایم  می‌تواند به صورت خشکی دهان، یبوست، بند آمدن ادرار (احتباس ادراری) بروز کند.

بیمار معمولاً هوشیار و بدون تب می‌باشد. مهمترین اقدام درمانی در این مسمومیت تجویز سریع «ضد سم» در مراکز درمانی است که در صورت عدم درمان ممکن است فرد مسموم در اثر فلج تنفسی فوت کند.

مسمومیت با استافیلوکوک طلایی

به گفته بسیاری از کارشناسان این نوع مسمومیت غذایی نیز به اندازه سالمونلوزیس شایع است. علت اصلی این مسمومیت تولید نوعی سم روده‌ای توسط گروه خاصی از باکتری استافیلوکوک طلائی است.

بررسی‌های انجام شده نشان داد که مصرف شیر و سایر خوراکی‌های آلوده مهمترین علت بروز این بیماری است. آلودگی غذا می‌تواند در اثر تماس ترشحات بینی، گلو و دست افراد آلوده به میکروب ایجاد شود و به همین دلیل است که افرادی که در زمینه تهیه و تولید مواد غذایی فعالیت می‌کنند باید دارای کارت بهداشتی سلامت باشند چون مواد غذایی پس از پختن و در حین برش یا خرد کردن می‌تواند به این باکتری آلوده شود.

فراورده‌های گوشت و مرغ، سس‌ها، آبگوشت، شیرینی‌های خامه‌ای یا کرم‌دار، سالاد ماهی، شیر، پنیر و به‌طور کلی غذاهای با محتوای پروتئینی بالا از جمله  مواد غذایی هستند که مسمومیت با استافیلوکوک طلایی در آن‌ها گزارش شده است.

علایم و نشانه‌های این  مسمومیت عبارتند از: استفراغ ناگهانی، دردهای شکمی‌ و اسهال که در موارد حاد ممکن است خون و بلغم در مدفوع ظاهر شود. در این نوع مسمومیت بر خلاف نوع سالمونلایی تب نادر بوده و مرگ کمتر روی می‌دهد.

مسمومیتهای ناشی از مواد دارویی و شیمیایی

مواد خارجی یافت شده در غذاها که امکان دارد ایجاد مسمومیت بنماید فقط محدود به میکروارگانیسمها و سایر عوامل بیولوژیک و سموم مترشحه از آنها نمی‌شود بلکه انواع مواد شیمیایی و داروهایی که به نوعی مواد غذایی را آلوده می‌کنند نیز می‌توانند ایجاد مسمومیت کنند. عوارض ناشی از این دسته مسمومیتهای ناشی از مواد غذایی اغلب در دراز مدت تظاهر می‌یابد. و با استعمال و کاربرد داروها و مواد شیمیایی امکان اینکه انسان در کل عمر خود در معرض مسمومیت قرار بگیرد امکان پذیر می‌باشد.

اکثر این داروها و مواد شیمیایی مثل انواع آنتی بیوتیکها ، داروهایی مثل کوکسیدیوستاتیک و یا تیرئوستاتیک ، برخی هورمونها ، داروهای آرام بخش ، هر کدام با مصرف خاص به دامهای مورد مصرف انسان تزریق شده یا به عنوان مکمل غذایی توسط آنها مصرف می‌شود که بقایای اینها در انسان می‌توانند سرطان‌زا ، موتاژن و یا حتی تراتوژن و نیز آلرژی‌زا و یا مسموم کننده باشند. به عنوان مثال ، داروهای تیرئوستاتیک ، به علت پایین آوردن میزان فعالیت غده تیروئید مانع سوخت و ساز کامل در بدن دامها شده و وزن آنها بالا می‌رود ولی همین باعث شده کیفیت گوشت این دامها پایین آمده و ضمنا سریع فاسد شوند. به خاطر همین استفاده از این داروها ، در کشورهایی مثل آلمان ، ممنوع است و صرفا جهت درمان بکار برده می‌شود.

مسمومیت ناشی از فلزات سمی

برخی فلزات سنگین مثل آهن جهت حیات ضروری می‌باشند. در حالی که بقیه مثل سرب در همه ارگانیسمها وجود دارند اما هیچ هدف بیولوژیک سودمندی را دنبال نمی‌کنند. فلزات سنگین موجود در محیط مثل جیوه ، خطری برای ارگانیسمهای جاندار محسوب می‌شوند. بعضی از قدیمی‌ترین بیماریهای انسان را می‌توان به مسمومیت با فلزات سنگین در رابطه با توسعه معادن فلزات ، تصفیه و استفاده از آنها نسبت داد. حتی با وجود شناخت فعلی از خطرات فلزات سنگین ، میزان وقوع مسمومیت در حد قابل ملاحظه‌ای باقی مانده و نیاز به اقدامات پیشگیری کننده و درمان موثر همچنان احساس می‌شود.
هنگامی که مسمومیت با فلزات روی می‌دهد، ملکولهای شلات کننده تجویز می‌شوند تا با اتصال به فلز ، رفع آن از بدن تسهیل گردد. به عنوان مثال ، مسمومیت ناشی از تتراتیل سرب یا تترامتیل سرب که در برخی از انواع بنزینها به عنوان ضربه‌گیر بکار گرفته می‌شود، از طریق پوست ، گوارش و تنفس جذب بدن شده و در بافتهای نرم بویژه کبد و دستگاه اعصاب مرکزی توزیع می‌گردد و موجب بی‌خوابی ، توهمات ، هذیان ، لرزش و تشنج می‌شود و در آخر ، ممکن است سبب مرگ شود. امروزه با افزایش مصرف بنزین فاقد سرب ، این نوع مسمومیت نیز رو به کاهش است.

مسمومیت ناشی از مواد دفع آفات و حشره کشها

این مواد با هدف افزایش میزان محصولات کشاورزی بکار برده می‌شود. اما در کنار مزایای استفاده این مواد معایبی نیز وجود دارد که مهمترین آنها باقیماندن این سموم در علوفه و بدن دامهای مختلف و نهایتا انسان می‌باشد. مصرف علوفه توسط دامها ، موجب آلوده شدن شیر و گوشت آنها می‌گردد. تعیین حد مجاز آلودگی به مواد دفع آفات و ارزشیابی آن کار دشوار و مستلزم انجام آزمایشهای متعدد است. برخی از اینها تحت تاثیر باران ، نور آفتاب ، تغییرات فیزیکوشیمیایی و آنزیماتیک دائما در حال تغییراند. به خاطر همین ، در ارزشیابی باید مواد حد واسط را هم در نظر گرفت که برای اینکار هم از مواد رادیواکتیو استفاده می‌کنند.

مسمومیت ناشی از مواد پروتوزا

کلیه مواد غذایی با منشا گیاهی و دامی حاوی عناصر طبیعی‌اند، اما پخش مواد پروتوزا در محیط و انتقال آن به گیاهان و دامها ، راهی را برای آلوده سازی بدن انسان بوسیله این مواد پرتوزا باز می‌کند که این مواد پرتوزا به علت قدرت یونیزاسیون بالای خود موجب اختلالاتی در ساختار ملکولی و اعمال فیزیولوژیک سلولهای و بافتهای بدن شده، انهدام بافتی ، تومورهای سرطانی ، خونریزیهای مخاطی و بسیاری از عوارض جنبی دیگر را سبب می‌گردند.

وجود هر کدام از این اختلالات ، ممکن است به ایجاد مسمومیت نیز بیانجامد. به خاطر همین اقدامات لازم را جهت پیشگیری از آلودگی گیاه و دام انجام داد از آنجمله ، افزودن ایزوتوپهای مقاوم به خوراک دامها که با عناصر رادیوایزوتوپ به رقابت می‌پردازند، تا از میزان جذب آنها توسط ارگانیسم کاسته شود. یا اینکه با نگهداری طولانی گوشت ، صبر کرد تا نیمه عمر رادیوایزوتوپ ها تمام شود.

علائم مسمومیت

بر حسب نوع مسمومیت علایم هم فرق می‌کند. خواب آلودگی یا کما (در مسمومیت با مواد مخدر) ، شکم درد ، استفراغ و اسهال (در مسمومیت با تحریک کنندگان روده‌ای) ،‌ افزایش بزاق دهان ، انقباض و کوچک شدن مردمک چشمها (در مسمومیت با حشره کشها) ، سوختگی اطراف لب و دهان (در مسومیت با مواد سفیدکننده) ، اسپاسمهای عضلانی (در مسمومیت با استریکنین) ، تشنج (در مسمومیت با محرکهای سیستم عصبی) ، ریزش عرق و تند شدن تنفس (در مسمومیت با داروها اعصاب) ، صورتی شدن رنگ پوست (در مسمومیت با منواکسید کربن) ، تاولهای پوستی (در مسمومیت با منواکسیدکربن و داروهای ضد افسردگی).

مسمومیت ناشی از مواد شیمیایی

سم

تاثیر سم در بدن یا موضعی است یا عمومی. سمی که تاثیر موضعی دارد به مجرد تماس با عضو یا بافت آن را سوزانده و متلاشی می‌کند. سم که جذب بدن شود تاثیر عمومی دارد و آن را به چند گروه می‌توان تقسیم کرد. گروهی از سمها تغییراتی در خون ایجاد می‌کنند و مراکز مولد خون را منهدم کرده و باعث همولیز گلبولهای قرمز می‌شوند مانند بنزن و فنل.

گروه دیگری از مواد در معده و روده تاثیر گذاشته و موجب استفراغ و دل درد می‌شوند مانند مس و سرب . در داروشناسی مقدار حداکثر یک خوراک دارو که بتوان بدون زیان مصرف کرد تعیین شده است. مصرف زیادتر از آن مقدار ، انسان را مسموم کرده و حتی منجر به مرگ می‌شود. در زیر به مهمترین مواد سمی و علایم مسمومیت آنها اشاره می‌شود.

فنل

فنل یا اسید فنیک از سموم فرار محسوب می‌شود. ماده‌ای است متبلور که در تجارت به رنگ سفید بوده و اشکال دارویی آن مختلف است. حداکثر مقدار خوراکی فنل 0.1 گرم در یکبار است، مقدار 4 گرم آن از راه خوراکی مسمومیت شدید تولید می‌کند و مقدار 15 گرم از آن کشنده است. علایم مسمومیت شامل سوزش مخاط دهان و حلق ، سستی ، سرگیجه ، تنگی نفس ، تشنج و اغما می‌باشد. معالجه آن شستشوی معده با آب آهک ، روغن کرچک و تزریق سرم است.

سیانور

سیانور دو پتاس و اسید سیانیدریک دو سم قوی هستند که به مقدار کم در مغز بادام تلخ یافت می‌شوند. اگر فردی تعداد زیادی بادام تلخ بخورد مسموم می‌شود. مقدار کشنده سیانور دو پتاس 0.3 - 0.2 گرم و اسید‌ سیانیدریک 0.6 گرم است. مرگ بوسیله اسید سیانیدریک فوری است. پس از خوردن سم بلافاصله شخص به حالت اغما رفته ، حدقه چشم گشاد شده و نبض غیر قابل درک می‌شود و بر اثر تشنج می‌میرد. ممکن است تزریق داخل وریدی محلول تیوسولفات دو سود شخص را از مرگ نجات دهد

کولشی‌سین

آلکالوئید گیاهی است به نام زعفران پاییزی که ماده موثرش بیشتر در دانه و پیاز گیاه یافت می‌شود. کولشی‌سین از جمله موادی است که در بدن جمع می‌شود و حداکثر مقدار خوراک آن 0.05 گرم در یکبار است. علایم مسمومیت در انسان به صورت سردرد شدید ، استفراغ ، ادرار زیاد ، تشنج ، فلج شدن خون در رگهای بدن و در صورت ادامه یافتن علایم ، منجر به مرگ خواهد شد.

نیکوتین

نیکوتین ماده موثر و آلکالوئید توتون است که به شکل مایع بیرنگ با بوی تند می‌باشد. نیکوتین اثر محرک بر روی سیستم اعصاب مرکزی داشته و روی عضلات مخطط وقتی که با دوزهای قوی مصرف شود اثر فلج کننده دارد. مقدار 0.1 گرم از نیکوتین دوز سمی است. اثرات سمی آن به سرعت آشکار می‌شود که شامل اختلالات گوارشی ، اختلالات و واکنشهای عصبی ، بی‌نظمی قلب و در نهایت در اثر تشنج ، مرگ عارض می‌شود.

اسید و باز

از اسیدها ، اسید هیدروکلریک ، اسید سولفوریک ، اسید نیتریک و اسید استیک غلیظ به مقدار 20 - 10 گرم کشنده است. از بازها آمونیاک و پتاس و آهک را می‌توان نام برد. خوردن اسید و باز قوی ، مخاط دهان ، گلو ، مری و معده را سوزانده و موجب درد شکم و استفراغ شدید می‌گردد.

آتروپین

آلکالوئیدی است که در اغلب گیاهان سمی تیره سیب زمینی (Solanaceae) مانند تاتوره یافت می‌شود. آتروپین داروی فلج کننده اعصاب پاراسمپاتیک است و باعث افزایش فعالیت قلب ، کاهش ترشحات غدد مترشحه ، تشنج عضلات صاف و تحریک سیستم عصبی مرکزی می‌شود. علایم مسمومیت به صورت خشکی گلو ، عطش زیاد ، التهاب حنجره و در نهایت اغما و مرگ است. آتروپین به مقدار 10 - 5 میلی‌گرم تزریق زیر جلدی ، سمی و کشنده است.

تریاک و مشتقات آن

مرفین ماده اساسی تریاک است. در طب علاوه بر مورفین مشتقات مصنوعی از آن را که اثرات مشابه مرفین دارند بکار می‌برند. هروئین یا کلرئیدرات استردی استیل مورفین پودری است متبلور و تلخ که سمیت آن 5 مرتبه بیش از مرفین است و 0.1 گرم آن کشنده است. کدئین یا اتر متیلیک مورفین مصرف بیش از 0.1 گرم آن ایجاد مسمومیت می‌کند. از علایم مسمومیت کدئین زنگ زدن گوشها در ابتدای مسمومیت است.

بی‌حس کننده‌های موضعی

علاوه بر کوکائین که از طریق مصنوعی نیز تهیه می‌شود، بعضی از داروهای بی‌حس کننده موضعی دیگر نیز بطور مصنوعی تولید شده‌اند که مصرف بیش از حد دارای اثرات سمی است و از لحاظ سم شناسی قابل توجه هستند مانند استوائین ، نووکائین و بوتلین.

ضد عفونی کننده‌ها و مواد رنگ کننده

مواد ضد عفونی کننده‌ای که در پزشکی یا در تولید مواد غذایی مورد استفاده قرار می‌گیرند، عموما دارای اثرات کم و بیش سمی بوده و در صورتی که به مقادیر زیادتر از حد لزوم مصرف شوند مسمومیتهای حاد یا مزمن ایجاد می‌کنند. بطور کلی مهمترین ضد عفونی کننده‌های طبی اعم از ترکیبات معدنی یا آلی عبارتند از: آب اکسیژنه ، کلراتها ، پرمنگناتها ، فرمالدئید و....
ولی مقادیر زیاد آنها اگر در مواد خوراکی مدت طولانی استفاده شوند مسمومیتهای خفیف و مزمن تولید می‌نمایند. از مواد رنگ کننده می‌توان بلدومتیلن ، آبترین ، ویوله متیل و ... را نام برد. امروزه سازمانهای بهداشت مواد غذایی ، مواد رنگ کننده مورد استفاده در غذاها را اعم از اینکه برای زینت بکار برده شوند و یا برای حفظ و نگهداری آنها از فاسد شدن ، تحت نظر گرفته و رنگهای مصرفی را نیز از نظر صلاحیت مشخص کرده‌اند.

مسمومیت ناشی از مواد خوارکی

طی سال‌های اخیر وقوع مسمومیت‌ها و بیماری‌های میکروبی ناشی از غذا نه‌تنها در کشورهای در حال توسعه بلکه در کشورهای توسعه یافته نیز که از استانداردهای بهداشتی بالایی برخوردارند، به نحو چشمگیری افزایش یافته است.

این نوع مسمومیت‌ها از عمده بیماری‌های جوامع کشورهای مختلف جهان به‌شمار می‌رود. طبق مطالعات انجام شده، همه ساله بیش از هزار میلیون مورد اسهال حاد در بین بچه‌های زیر پنج سال در ممالک آفریقا، آسیا (به استثنای چین) و آمریکای لاتین اتفاق می‌افتد که به مرگ بیش از پنج میلیون نفر منجر می‌شود در حالی که موارد واقعی مسمومیت‌های غذایی ۱۰ تا ۱۰۰ برابر بیشتر از موارد  دیگرگزارش شده است.

 بسیاری از میکروب‌ها در گذشته به عنوان عامل مسمومیت غذایی محسوب نمی‌شدند اما اخیراً تحت عنوان میکروب‌های بیماری‌زای پنهان یا نوظهور شناسایی شده‌اند، اهمیت این میکروب‌ها در ایجاد مسمومیت غذایی روز به روز بیشتر می‌شود به‌خصوص این‌که برخی از آنها قادرند تحت شرایط یخچالی و در محیط با اکسیژن کم زنده مانده و رشد کنند و برخی نیز حتی با تعداد اندک قادر به ایجاد بیماری هستند که این مورد زنگ خطری جدی برای سلامت مصرف کنندگان مواد غذایی است.

عوامل ایجاد مسمومیت

میکروب‌ها مسئول بخش عمده‌ای از مسمومیت‌های غذایی هستند، هرچند که در این میان نباید آلودگی غذا با انواع مواد افزودنی، فلزات سنگین (مانند سرب، آرسنیک، جیوه و کادمیوم)، باقی‌مانده سموم دفع آفات نباتی و همچنین سایر مواد سمی‌ که در مراحل تولید، نگهداری و فرآوری غذا ایجاد می‌شوند (مانند نیتروزامین و آفلاتوکسین) را از نظر دور داشت.

غذاهای مسموم کننده معمولاً بو یا مزه ناخوشایندی ندارند، اما پس از مصرف علایم بالینی بسیار حادی ایجاد می‌کنند.میکروب‌هایی که مواد غذایی را آلوده می‌کنند با چشم غیرمسلح دیده نمی‌شوند اما همین موجودات زنده میکروسکوپی تحت شرایطی خاص می‌توانند با تولید سموم ویژه‌ای در مواد غذایی، مسمومیت‌های بسیار خطرناکی ایجاد کنند که برخی از آنها می‌تواند کشنده باشد، هرچند که اغلب این مسمومیت‌ها معمولاً ظرف ۲۴ ساعت برطرف می‌شوند.

سالمونلاها، کلستریدیوم بوتولینوم، کلستریدیوم پرفرنژنس، استافیلوکوک طلائی، اشریشیا کلی، شیگلا، یرسینیا و باسیلوس سرئوس  از جمله باکتری‌هایی هستند که به‌طور معمول در ایجاد انواع مسمومیت‌های غذایی نقش دارند.

در مقایسه با باکتری‌ها، نقش ویروس‌ها در ایجاد بیماری‌های غذایی کمتر مورد توجه قرار گرفته است که شاید دلیل عمده آن مربوط به مشکلات تکنیکی برای جداسازی ویروس‌ها از مواد غذایی و کشت آنها باشد.

انگل‌های تک‌یاخته‌ای نیز قادر به رشد در مواد غذایی نیستند ولی کیست آنها می‌تواند به مدت طولانی در غذا به حیات خود ادامه دهد که از میان آنها می‌توان به آمیب آنتاموبا هیستولیتیکا، ژیاردیا و کریپتوسپوریدیوم اشاره کرد. حضور قارچ‌ها نیز در مواد غذایی از نظر تولید مواد  سمی‌ موسوم به مایکو توکسین‌ها حائز اهمیت است.

علل ایجاد مسمومیت غذایی و پیشگیری از آن

روش های نگهداری مواد غذایی

گرمای 20 تا 40 درجه در تابستان بهترین دما برای رشد میکروب ها بر روی مواد غذایی و در نتیجه فساد آنها می باشد. پس برای جلوگیری می توان از روش نگهداری در دمای پایین استفاده نمود که از دیرباز انسان ها از این روش استفاده می کردند. پس می توان از یخچال و فریزر در نگهداری مواد غذایی استفاده کرد.

علاوه بر سرما از گرما نیز می توان برای از بین بردن شرایط ایجاد فساد در مواد غذایی استفاده نمود. به این صورت که با پختن و جوشاندن مواد غذایی در دمای بالای 70 درجه مانند جوشاندن غذاهای کنسرو شده، پاستوریزه کردن شیر و .. می توان آنها را به شکل مطمئن مصرف نمود.

برای جلوگیری از رشد میکروب ها در مواد غذایی می توان از یخچال ، فریزر، پختن و جوشاندن مواد غذایی در دمای بالای 70 درجه، نمک سود کردن و ترش نمودن میوه ها (ترشی ها) یا خشک کردن مواد غذایی ( انواع برگه ی میوه ها)استفاده کرد.

نکته: باید توجه نمود که آن دسته از مواد غذایی که در منزل تهیه می شوند باید به صورت سرد در یخچال نگهداری گردند و یا قبل از مصرف در حرارت بالا پخته و گرم شده و سپس به مصرف برسند.

از روش های مناسب دیگر برای جلوگیری فساد مواد غذایی و سبزی جات و میوه جات، نمک سود کردن و ترش نمودن میوه ها (ترشی ها) می باشد که با ایجاد محیط اسیدی و قلیایی بالا از رشد میکروب ها بر روی مواد غذایی جلوگیری می کند. به همین دلیل توصیه می شود که هنگام مصرف برخی از مواد غذایی از آب لیمو ترش استفاده گردد؛ چون این ترشی و نیز مصرف غذاهای ترش باعث می شوند که دستگاه گوارشی اسیدی شده و میکروب ها نتوانند در دستگاه گوارش رشد کرده و باعث مسمومیت شوند. در تابستان باید توجه نمود که مواد غذایی در معرض هوا قرار نگیرند و حتماً دارای پوشش مناسب باشند. حتی درون یخچال نیز باید روی مواد غذایی پوشانده شوند تا زود فاسد نگردند و یا در معرض آلودگی از طریق حشراتی مانند سوسک و مگس قرار نگیرند.

روش خشک کردن نیز از راه های دیگر نگهداری مواد غذایی در طولانی مدت می باشد.

هنگام مصرف برخی از مواد غذایی از آب لیمو ترش استفاده کنید؛ چون این ترشی باعث می شود که دستگاه گوارشی اسیدی شده و میکروب ها نتوانند در دستگاه گوارش رشد کنند.

تاریخ مصرف مواد غذایی باید مورد توجه قرار گیرد (به ویژه در تابستان). چون ماندگاری مواد غذایی رابطه ی تنگاتنگی با تاریخ مصرف مواد غذایی دارد، پس هر چه دما بالا رود، ماندگاری مواد غذایی کمتر شده و زودتر فاسد می گردند. در هنگام خرید و مصرف مواد غذایی به تاریخ تولید و انقضای آن حتماً توجه گردد. از خرید و مصرف مواد غذایی فاقد نشانه های ذکر شده و علائم استاندارد و هم چنین به صورت فله ای خودداری شود برای جلوگیری از مسمومیت های غذایی نکات زیر را به خاطر بسپارید:

- قبل و بعد از تهیه مواد غذایی دست های خود را به خوبی بشوئید؛

- هفته ای یک بار یخچال را تمیز کنید؛

- در استفاده از مواد غذایی که دوره ی مصرف کوتاه داشته و بیشتر در معرض آلودگی قرار دارند مانند غذاهای گوشتی، تخم مرغ ، سالاد الویه، سس، انواع کنسروها، شیرینی تر و شیر و... شتاب کنید؛

- درهنگام تهیه مواد غذایی در منزل تمام لوازم آشپزخانه را که با مواد غذایی تماس دارند به صورت کامل بشوئید؛

- مواد غذایی تازه را پس از کشیدن روکش مناسب بر روی آن، در یخچال نگهداری نمایید و در ضمن به خاطر بسپارید که قسمت میانی یخچال با دمای 4 تا 5 درجه بهترین قسمت برای نگهداری پنیر، ماست و دیگر مواد لبنی  و غذاهای پخته است. بخش بالای یخچال با دمای حدود 2 درجه بهترین قسمت برای نگهداری گوشت، کالباس و ماهی  است و درنهایت بخش پائینی یخچال با دمای حدود 7 درجه بهترین مکان برای نگهداری سبزیجات و میوه ها می باشد؛

هنگام خرید و مصرف مواد غذایی به تاریخ تولید و انقضای آن حتماً توجه گردد.

- برای جلوگیری از بروز مسمومیت های غذایی، هیچ وقت غذا را به صورت نیمه گرم مصرف ننمایید، بلکه غذا را یا به صورت سرد یا گرم مصرف کنید؛

- در تابستان باید به تاریخ مصرف و تولید، مجوز بهداشت (پروانه بهداشت)، پروانه ی ساخت و علامت استانداردی که بر روی بسته بندی مواد غذایی به ویژه بستنی، آب میوه، محصولات لبنی و گوشت قید شده است توجه نمود که در غیر این صورت امکان بروز مسمومیت و بیماری وجود خواهد داشت؛

- در مسافرت های تابستانی باید از خرید هر گونه غذاهای آماده ی غیربهداشتی (از دست فروش ها و دوره گردها) جداً خودداری شود؛

- کنسرو مواد غذایی را قبل از مصرف، باید به مدت 20 دقیقه در آب کاملاً جوش، جوشاند و سپس مورد مصرف قرار داد.

در خاتمه ضمن آرزوی داشتن ایامی خوش در کنار خانواده ، باید گفت که رعایت مسائل بهداشتی و آموزش آن به فرزندانمان تضمین کننده ی تابستانی خوب برای ما خواهد بود.

 

 

پیشگیری از مسمومیت غذایی در تابستان

در تابستان و فصول گرم شرایطی فراهم می گردد که بیماری های فصلی مانند اسهال، وبا و مسمومیت های غذا از طریق مواد غذایی منتقل شده و به شکل وسیع گسترش می یابد.

بررسی ها نشان می دهد، در فصل تابستان آمار مراجعین به مراکز درمانی و اورژانس بیمارستانی، که دارای ناراحتی های گوارشی مانند دل درد، استفراغ و ... در اثر مصرف مواد غذایی آلوده، در نتیجه مسمومیت غذایی می باشند زیاد شده و در طول تابستان شدت می یابد.

یکی از مهم ترین عوامل بروز مسمومیت های گوارشی عدم رعایت مسائل بهداشتی در زنجیره ی تهیه ی مواد غذایی تا مصرف (توزیع و نگهداری) به ویژه بی دقتی در نگهداری صحیح مواد غذایی در منازل می باشد.

همه ی مواد غذایی در تابستان خطرناک نیستند، بلکه برخی از مواد غذایی در اثر شرایط به وجود آمده مانند گرما، نوع ماده ی غذایی و ...، امکان آلودگی و فساد بیشتری دارند. به طور عموم هر نوع ماده ی غذایی که دارای آب بیشتری باشد ، بیشتر در معرض آلودگی و فساد قرار می گیرد(مانند گوشت، شیر و مواد لبنی و...).

مسمومیت غذایی سرب:

هنگامی رخ می‌دهد که مقدار سرب در خون بالا می‌رود. مسموم شدن توسط سرب از سال‌ ۲۰۰ پیش از میلاد شناخته شده بود.

انحلال لوله‌های سربی لوله‌کشی‌ها در آب از راه‌های ورد آن به آب آشامیدنی شهرها است. سرب در بدن ممکن است داخل ترکیب استخوان و جایگزین کلسیم شود.

نشانه‌ها گوناگون- مسموميت غذايي، يک بيماري است که بر اثر خوردن غذاهايي که ارگانيسم هاي مضري هستند بوجود مي آيد.  اين ميکروب هاي مضر مي توانند شامل; باکتري، انگل و ويروس باشند.  آنها اغلب در گوشت خام، مرغ و تخم مرغ يافت مي شوند اما مي توانند به هر نوع غذايي سرايت کنند. همچنين مي توانند در غذايي که بيرون از يخچال مانده يا مدت زيادي قبل از خوردن فريز شده باشد رشد کنند. گاهي مسموميت غذايي بخاطر نشستن دستان قبل از غذا اتفاق مي افتد. اکثر اوقات، مسموميت جزئي است و پس از چند روز از بين مي رود. تنها کاري که مي توانيد بکنيد اينست که منتظر بمانيد تا بدنتان از شر ميکروبي که باعث بيماري شما شده خلاص شود. اما برخي از انواع مسموميت ها ممکن است جدي باشد و نياز به پزشک پيدا کنيد. 

 علايم مسمويت غذايي

اولين علامت مسموميت غذا معمولا اسهال است. ممکن است احساس تهوع، استفراغ يا دل پيچه در ناحيه شکم داشته باشيد. اينکه هنگام مسموميت غذا حالتان چگونه باشد، بستگي به ميزان سلامتي و اينکه چه نوع ميکروبي شما را بيمار کرده باشد دارد. اگر اسهال و استفراغ شما شديد باشد ممکن است دي هيدراته يا دچار کمبود آب در بدن بشويد. دي هيدراته، يعني اينکه بدن شما مقدار زيادي مايعات از دست داده است. دنبال علائم کمبود آب بگرديد که شامل; خشکي دهان، سرگيجه و پررنگ شدن ادرار مي شود. کودکان و سالمندان سريع آب بدن خود را از دست مي دهند و بايد بسيار مراقب آنها بود. خانم هاي باردار اگر فکر مي کنند که دچار مسموميت غذا شده اند حتما بايد به پزشک مراجعه کنند . 

 چگونگي ورود ميکروب هاي مضر به غذا 

ميکرو ب ها زماني وارد غذا مي شوند که:

1) گوشت  فرآوري شده  باشد: طبيعي است که باکتري، در روده حيوانات سالم که ما در غذا استفاده مي کنيم وجود داشته باشد. گاهي باکتري با قسمت هايي از اين حيواناتي که ما مي خوريم مخلوط مي شود. 
2) غذا  خيس يا شسته شود: اگر آب براي گندزدايي يا شستن ميوه و سبزيجات استفاده شده باشد حاوي ميکروب هايي از کود حيواني و انساني است که اين موجودات ذره بيني مي توانند وارد ميوه و سبزيجات شوند.  

3) موقع  آماده کردن: وقتي فردي که دستانش به ميکروب آلوده باشد و به غذا دست بزند يا اگر غذا با غذاهاي ديگري که داراي ميکروب باشند تماس داشته باشد، ميکروب ها پخش مي شوند. مثلا اگر شما از يک تخته براي خرد کردن سبزي و گوشت استفاده مي کنيد، ميکروب از گوشت خام مي تواند وارد سبزي بشود. 

 چگونه متوجه مي شويد که دچار مسموميت غذا شده ايد؟

بخاطر اينکه مسموميت غذا اغلب جزئي بوده و پس از چند روز از بين مي رود،اکثر مردم نزد پزشک نمي روند. اگر ديگران همان غذايي که شما خورده ايد را خورده باشند و دچار مسموميت شده باشند شما نيز معمولا بايد دچار مسموميت شده باشيد. اگر فکر مي کنيد که مسموم شده ايد به مرکز بهداشتي و درماني خود تلفن کنيد و گزارش دهيد. اين باعث مي شود که ديگران از مسموميت نجات پيدا کنند. اگر فکر مي کنيد که بيماري تان جدي است به پزشک خود تلفن بزنيد. اگر اسهال يا استفراغتان شديد است يا اگر بعد از چند روز بهتر نشديد حتما بايد به پزشک مراجعه کنيد. اگر نزد پزشک رفتيد و پزشک در مورد علائم بيماري تان ( اسهال،تهوع يا بالا آوردن ) از شما پرسيد، درمورد سلامت عمومي خود از او سوال کنيد و يک آزمايش بدهيد. پزشک از شما خواهد پرسيد که کجا اين غذا را خورده ايد و آيا شخص ديگري که با شما اين غذا را خورده نيز بيمار شده است؟ گاهي پزشک آزمايش مدفوع يا خون نيز برايتان مي دهد.

 چگونگي درمان مسموميت غذايي

در اغلب موارد، مسموميت غذا ظرف 2تا3 روز از بين مي رود. تنها چيزي که نياز داريد استراحت و مايعات فراوان است تا از کمبود آب در بدن جلوگيري کنيد. هر بار که مدفوع زياد و شل داريد، يک فنجان آب يا مايعات مربوط به کمبود آب در بدن (مانند سرم خوراکي) بنوشيد. مي توانيد نوشيدني هاي ورزشي بنوشيد. نوشابه و آب ميوه مقدار زيادي قند دارند و نبايد براي اين منظور استفاده شوند. پزشکان پيشنهاد مي کنند که تا جايي که ممکن است نوشيدني هاي طبيعي استفاده کنيد. زمانيکه ديگر استفراغ نکرديد مي توانيد غذاهايي که معمولا مي خورديد را بخوريد. اما از غذاهاي شيرين و چرب مدتي دوري کنيد. معمولا براي درمان مسمويت غذا از آنتي بيوتيک استفاده مي شود. داروهايي که اسهال را متوقف مي کنند (داروهاي ضد اسهال) مي توانند مفيد باشند اما نبايد آنها را به نوزاد يا کودکان کوچک داد. اگر فکر مي کنيد که دچار کمبود آب شده ايد بهتر است به بيمارستان برويد. و در موارد خيلي جدي مانند بوتوليسم (مسموميت غذايي حاد) يا عفونت اي کولاي (نوعي باکتري) نياز به مراقبت هاي پزشکي داريد. 

 راه هايي براي جلوگيري از مسموميت غذايي

1) تميز کنيد: اغلب و هميشه پيش از دست زدن به غذا دستان خود را بشوئيد. کاردهاي آشپزخانه، تخته گوشت و اپن آشپزخانه را تميز نگه داريد. مي توانيد آنها را با آب گرم، اسپري آب پاش بشوييد يا آنها را در ماشين ظرفشويي قرار بدهيد و از ضد عفوني کننده براي تميز کردن اپن استفاده کنيد.  
2) جدا  کنيد:  گوشت خام را از ميوه، سبزيجات و ديگر غذاها دور نگه داريد. گوشت پخته را در يک سيني تميز بگذاريد نه در ظرفي که در کنار آن گوشت خام وجود دارد.

3) بپزيد: حتما گوشت، مرغ، ماهي و تخم مرغ را کاملا بپزيد. 

4) در  جاي خنک نگه داريد: باقيمانده غذا را داخل يخچال بگذاريد. ميوه برش زده و سبزيجات را در دماي اتاق به مدت طولاني نگه نداريد. 

5) اگر  شک داريد، آن را دور بياندازيد: اگر مطمئن نيستيد که غذا سالم است يا نه،آن را نخوريد.

مسمو میت در اثر مصرف مواد با ماهیت نا مشخص

  در بعضی موارد فرد اقدام به خود کشی کرده و یا یک ماده سمی مصرف کرده است اما نوع ماده مورد استفاده مشخص نیست .

ماده ای که تو سط فرد مورد استفاده قرار می گیرد ممکن است :

·        یک ماده غیر سمی باشد .

·        یک ماده سمی باشد اما مقدار استفاده شده برای ایجاد مسمو میت کافی نیست .

·        یک ماده سمی باشد و در مقادیری که ایجاد مسمو میت می کند مصرف شده باشد .

  علل ایجاد مسمو میت

·        در بچه های کمتر از یک سال در اکثر موارد علت مسمو میت غفلت از کو دکا ن می باشد .

·        در افرادی که بیشتر از 6سال سن دارند اقدام به خود کشی بایستی مورد تو جه قرار گیرد .

شایع ترین موادی که در اثر مصرف بیش از حد ایجاد مسمو میت می کنند :

·        دارو های OTC شامل استامینو فن ,سالیسیلاتها, دیفن هیدرامین, فنیل پرو پرانول آمین و ایبو پرو فن

·        مواد خانگی شامل :الکل, اتیلن گلیکول, متانول, ایزو پرو پانول, حشره کش ها, مواد سفید کننده

·        دارو هایی که به وسیله پزشک تجویز می شوند شامل: ضد افسر دگی های سه حلقه ای ,بنزو دیا زپین ها, ضد افسر دگی های غیر حلقوی , فنو تیازین و دیگر دارو های ضد جنو ن , ضد تشنج ها, دارو های پایین آورنده فشار خون و دارو های ضد دیابت.

·        دارو های خیابانی شامل: مواد مخدر (مانند هرو ئین , مور فین ) , کو کائین ,آمفتامین, فن سیکلیدین, بار بیتو رات ها, گاما هید رو کسی بو تیرات, تا تو ره jimson weed

بررسی سابقه مصرف جهت تشخیص منا سب لا زم می باشد .

در صور تی که از فرد مسمو م نمی توان اطلا عاتی بدست آورد بایستی از خا نواده بیمار راجع به سابقه پزشکی و دارو یی سو ال شود .

تمام مواد سمی که در خانه وجود دارد بایستی به اورژانس آورده شوند بخاطر اینکه غالبا ماده ای که با عث ایجاد مسمو میت شده در قسمت های دیگر خانه غیر از محلی که فرد مسموم پیدا شده وجود داشته است

تشخیص های افتراقی

 تعداد زیادی از مردم با مصرف مواد سمی در ظاهر هیچ علائمی نشان نمی دهند و یا ممکن است علائمی نشان دهند که در ابتدامشخص کننده یک عفو نت, التهاب ,ضرب دیدگی عضوو بیماری بد خیم باشد .

جمع آوری علائم فیزیکی که در اثر مصرف یک ماده سمی ایجاد می شوند در تشخیص نوع سم کمک کننده می باشند .

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

علائم فیزیکی مسمو میت دارو :

جدول شماره 1 علائمی را که در اثر مسمو میت ایجاد می شوند نشان می دهد .

جدول شماره 1:علائم فیزیکی در اثر مسمو میت با دارو

 

 

 

 

علائم و نشانه های مسمو میت دارویی:

تغییرات علائم حیاتی :

o        کاهش تعداد تنفس یا قطع تنفس که غالبا بو سیله مخدر ها و دارو های آرام بخش –خواب آور ایجاد می شود .

o        افزایش تعداد تنفس در اثرمصرف موادی که محرک بو ده یا ایجاد هیپو کسی و اسیدوز متا بو لیک می کنند دیده شده است .شایع ترین این مواد مو نو اکسید کربن, اتیلن گلیکول, متا نول ,سا لیسیلات ها, دارو های سمپاتو میمتیک و تئو فیلین می باشند .

o        افزایش یا کاهش فشار خون, افزایش یا کاهش در جه حرارت بدن و افزایش یا کاهش ضربان قلب ممکن است دیده شود .

·          تغییرات بینایی :

o        کاهش بینایی یا تاری دید در اثر مصرف متادون, بو تولیسم, کربن مو نو اکسید, دیژیتال و کنین ایجاد می شود .

o        تنگی مر دمک هنگام استفاده ازمخدرها, حشره کش های ار گانو فسفره و کار باماتها , کلرال هیدراته و دارو های مو ضعی تنگ کننده مر دمک مشاهده می شود .

·          ü        گشاد شدن مر دمک به وسیله دارو هایی که ایجاد هیپو کسی می کنند یا اثرات آنتی کو لینر ژیک دارند مانندLSD وماری جو انا و گشاد کننده های مو ضعی مر دمک ایجاد می شود ü        نیستاگموس غالبا بو سیله دارو های آرام بخش –خواب آور و فن سیکلیدین ایجاد می شود .

o        ادم پاپیل در اثر مصرف قرص های ویتامین Aیا مسمو میت شدید با سرب ایجاد می شود .

o        پتوز یا فلج عصب حر کتی در مسمو میت با سرب, فنی تو ئین, تالیم, نیش مار, بیماری دیفتیری یا بو تو لیسمدیده می شود .

 

·          تغییرات پوستی :

o        تاول های بزرگ ممکن است در اثر کو مای طو لانی مدت ناشی از مصرف بار بیتوراتها, کر بن مو نو اکسید و بکلو فن دیده شود.

o        سوختگی در اثر مصرف مواد قلیایی و اسیدی ایجاد می شود .

o        سیانوز غالبا به علت هیپو کسی یا مت همو گلو بینمی ایجاد می شود . 

o        پوسته پوسته شدن همراه با مصرف اسید بو ریک یا آرسنیک دیده شده است .

o        تعریق شدید ممکن است بو سیله ار گانو فسفات ها, کاربامات ها, کو کائین, آمفتامین ها, سمپاتو میمتیک هاو قارچ های مو سکارینیایجاد شود .

o        پتشی و پورپورآ همراه با مصرف ضد انعقاد ها, سم ناشی از گاز گرفتن جوند گان وسالیسیلات ها دیده شده است .

o        بر افرو ختگی پوست به وسیله آنتی کو لینر ژیک ها, اسید بوریک,  نیاسین, کربن مو نو اکسید ایجاد میشود .

 

 

 

·          تغییرات قلبی –عروقی:

o        طولانی شدن QRS در اثر مصرف بیش از حد آنتی کو لینر ژیک ها, دارو های ضد آریتمی نوع اول, آرسنیک, ضد افسر دگی سه حلقه ای , فلو راید , ارگانو فسفات ها, کنیدین, پرو کائینامید, پرو پوکسی فن, تیو ریدازین یا کاهش کلسیم خون می باشد .

o        بلوک گره دهلیزی-بطنی ممکن است بوسیله دارو های دیژیتالی, بلوکه کننده های رسپتو رهای بتا, بلو که کننده های کا نال کلسیم ایجاد شود .

·          تغییرات ریوی :

o        ادم ریوی در اثر مصرف مخدر ها, سالیسیلات ها, کوکایین, آمفتامین, آسپیراسیون هید رو کر بن ها, جراحتی که در اثر مصرف سیگار ایجاد می شود, ضد افسردگی های سه حلقه ای

o        انقباض برونش ها ممکن است در اثر مصرف بتا بلو کرها در بیمارانی که بیماری های فعا ل راههای هوایی دلرند, حشره کش های کار بامات و ارگانو فسفات, گازهای حسایت زا و سو زاننده دیده شود .

o        ترشح بیش از حد برونش ها ممکن است بو سیله حشره کش های ار گانو فسفره وکار بامات ها یا نیکو تین ایجاد شود .

·          تغییرات گوارشی:

o        دردهای شکمی ممکن است در اثر مصرف ایزو پرو پیل الکل, سم عنکبوت سیاه , اسهال ,دارو های کلینر ژیک, علائم قطع مصرف, اریترو مایسین, مسمو میت غذایی, آهن, قارچ دیده شود .

o        کاهش صداهای روده ای در اثر استفاده ازدارو های مخدر و آنتی کولینر ژیک

o        اسهال در موارد استفاده از حشره کش های ارگانو فسفره و کار بامات ها یا نیکو تین

o        تهوع و استفراغ مکرر ممکن است بوسیله دارو های کلینریک, آهن, تئو فیلین, فلزات سنگین یا اپیکا ایجاد شود .

·          تغییرات کبدی :

·          معمولا افزایش قابل تو جه آنزیم های کبدی به علت مسمو میت با استا مینو فن ایجاد می شود ولی ممکن است توسط هیدرو کر بن های کلر دار مانند تتراکلرید کربن یا به شکل یک واکنش ایدیو سینكرازی در مصرف بسیاری از دارو ها رخ دهد .

·          تغییرات کلیوی :

o        نارسایی کلیوی به طور شایع بعلت کاهش فشار خون در اثر مسمو میت ایجاد می شود .

o        احتباس ادراری در اثر مصرف آترو پین و دیگر دارو های آنتی کو لینر ژیک , ایزو نیازید ,نو رو لپتیک ها یا ضد افسر دگی های سه حلقه ای دیده شده است .

o        میو گلو بینوری می تواند نشان دهنده استفاده از کو کایین , فن سیکلیدین (PCP)یا هر عامل سمی دیگر ایجاد کننده کوما یا تشنج باشد .

·          اختلالات الکترو لیتی :

o        هیپر ناترمی می تواند بواسطه مصرف لاکتولوز, لیتیوم, مانیتول, گاسترو آنتریت شدیدیا سدیم کلراید ایجاد شود . مواردی از هیپر ناترمی در اثر کاهش حجم ناشی از مصرف سور بیتول مشاهده شده است .

o        هیپو ناترمی مطرح کننده تشنگی بیش از حد یا سندرم ترشح نا متناسب هور مون آنتی دیورتیک می باشد که این هم می تواند به واسطه مسمو میت با لیتیوم, آمی تریپتیلین, کلو فیبرات یا فنو تیازین ایجاد شود .

o        هیپر کالمی می تواند نمایانکر استفاده از آگو نیست هاي رسپتور الفا, مهار کننده های سیستم رنین –آنژیوتانسین, دیو رتیک های نگهدارنده پتاسیم, بلو که کننده های رسپتور بتا, دیژیتال ها, فلوراید, لیتیوم یا قرص های پتاسیم باشد .

o        هیپو کالمی می تواند به واسطه استفاده از باریم, آگو نیست های رسپتور بتا, کا فیین, دیژیتال ها (مصرف مزمن ), دیور تیک های دفع کننده پتاسیم یا تئو فیلین ایجاد شود .

o        افزایش اسیدوز با آنیون گپ نمایانگر مسمو میت قطعی می باشد .

·          تغییرات اسکلتی –عضلانی :

·          رابدو میو لیزمی تواند بواسطه آمفتامین ها, بار بیتو رات ها, گزش های زنبور عسل, محرک های رسپتور بتا, کوكايين, سیانید, اتانول, فن فلو رامین, گلو تتمید, لیتیوم, مهار کننده های مو نو آمینو اکسیداز, سندرم سرو تو نین, فن سیکلیدین, فنو بار بیتال, نیش مار, استریکنین, تو لو ئن  ایجاد شود .

·          اثرات عصبی :

·          آتاکسی: شایع ترین موادی که باعث آتاکسی می شوند اتانول, دارو های ضد تشنج (مانند فنی تو ئین ) می باشند . مواد دیگری که ایجاد این عارضه می کنند, لیتیوم, بنزو دیازپین ها, نیکوتین,داروهای آرامبخش - خواب آور ,آرسنیک هستند .

o        دلیریوم با مصرف آمفتامین ها, آنتی کو لینر ژیک ها, آنتی دپر سانت ها, آنتی هیستامین ها, کو کائین ,اتانول ,هالو سینو ژن ها, اپیو ئید ها, سالیسیلات, قطع مصرف الکل یا بنزو دیازپین ها دیده شده است .

o        دیستونی و دیسکنزی

o        کاهش هو شیاری و کو ما

oایجاد سیکوز که می تواند در اثر استفاده از آمفتامین, کوکایین, فن سیکلیدین, آنتی کو لینر ژیک ها, آنتی هیستا مین ها, مت آمفتامین, ضد افسر دگی های سه حلقه ای وLSD باشد .

o        تشنج

·          اختلالات اندو کرینی:

o        هیپر گلیسمیکه می تواند بواسطه مصرف کا فئین, دکستروز, گلو کاگون, استرو ئید ها ,تیازید هاو آهن باشد .

o        هیپو گلیسمی در اثر مصرف الکل (به ویژه در اطفال), انسو لین, دارو های خوراکی کاهش دهنده قند خون یا مسمو میت با سالیسیلات ها دیده شده است .

·          اقدامات و تست های آزمایشگاهی:

·          تستهای ضروری :

o        اندازه گیری الکترو لیت های سرم,,BUN کراتینین و گلو کز

o        انجام مانیتورینگ قلبی وECG,تعیین اندازه سالیسیلات ها و استامینو فن در سرم

o        تست های تو صیه شده :

o        تعیین سطح خونی عوامل سمی مورد ظن و دارو هایی که جهت درمان استفاده شده اند

o        انجام تست های ادراری

o        اندازه گیری کلسیم, منیزیوم سرم و تست های عملکرد کبد

o        انجام CT از سر,انجام ,LP  کشت باکتریال ویا انجام تست های دیگر که ممکن است برای مشخص کردن علت تغییر هوشیاری فرد لازم باشد .

o        رادیو گرافی از شکم می تواند باعث آشکار شدن قرص های رادیوا پاک یا موادی چون بیسموت ساب سالیسیلات, کربنات کلسیم, کلرال هیدرات, قرص های پوشش دار آهن ,

o        سرب, لیتیوم, فنو تیازین, فسفر یا سولفات روی شود .

درمان مسمومیت :

باید درمان حمایتی در حین انجام ارزیابی های تشخیصی انجام و تا زمان آغاز کردن درمان اختصاصی مسمو میت ادامه یا بد . دز مصرف شده ومدت زمانی که فرد در معرض ماده سمی قرار می گیرد بایستی مشخص شود .

در موارد زیر بایستی فرد درمان کننده با مر کز کنترل مسمو میت تماس بگیرد :

ü        وجود آثار ناشی از مسمو میت که در حال حاضر وجود دارد .

ü        مصرف همزمان,  تداخلات دارو یی یا بیماری های زمینه ای كه مشكلات غير معمول را نشان مي دهد .

موارد بستری کردن فرد مسموم :

تصمیم در مورد بستری کردن بستگی به عامل ایجاد مسمو میت (در صورت مشخص شدن )و نحوه ایجاد تظا هرات بالینی دارد .

رفع آلودگی (سم زدایی):

خارج ازبیمارستان

o           ایجاد استفراغ زمانی که ماده سمی ناشناخته است تو صیه نمی شود .

o           در بیمارستان

o           باید لاواژمعده در اطفال یا بزرگسالان در طی یکساعت بعد از بلع یا در صورت وجود آثار جدی انجام گیرد .

o           اگر بلع ماده سمی در چند ساعت گذشته اتفاق افتاده باشد باید یک دز از چارکول فعال 2-1 گرم/کیلو گرم بدون استفاده از مسهل تجویز گردد .

آنتی دوت ها:

آنتی دوت ها باید بعد از ارزیابی های لازم و در مورد سموم خاص به کار گرفته شوند

درمان های کمکی:

ü        اصلاح فشار خون و پر فیو ژن

ü        اصلاح هیپو کسی و اختلال الکترو لیتی

ü        اصلاح تاکیکاردی یا برادیکاردی بر اساس نیاز بالینی

ü        درمان هیپر تانسیون در صورت نیاز بالینی (با استفاده از دارو های کوتاه اثر که براحتی قابل باز گشت باشند . زیرا غالبا اثرات دارو در افزایش فشار خون حالت گذرا دارد و ممکن است به دنبال آن هیپو تانسیون ایجاد شود .

پی گیری :

شاخص مرخص کردن بیمار :

بعد از رفع آلو دگی و زیر نظر بودن به مدت 6 ساعت بیماران بدون علامت می توانند مرخص گردند ولی در صورت نیاز قبل از تر خیص باید تحت ارزیابی روانپزشکی قرار گیرند .

در هنگام ایجاد تغییرات در هوشیاری ویا علائم حیاتی باید همیشه به فکر مسمو میت بود .

 

اقدامات اساسی وپیشنهادات

·        تحقیق کنید چه ماده‌ای باعث مسمومیت شده است.

·        اگر نشانه‌هایی از سوختگی اطراف دهان بود و به او به آهستگی ، یک لیوان آب یا شیر بدهید.

·        مصدوم چه بیهوش باشد چه هوشیار در وضعیت رکیاوری (شکم به طرف زمین) قرار بدهید.

·        ظروفی که ماده سمی در آن بوده را همراه با مصدوم به بیمارستان ببرید.

·        هیچگاه تلاش نکنید فرد مسموم استفراغ کند.

·        اگر بیهوش شده است هنگام تنفس مصنوعی مطمئن شوید که دهان او از مواد سمی پاک شده در غیر اینصورت از بینی تنفس مصنوعی بدهید.

 

 

 

 

 

 

منابع

1- قضا يي ، صمد ، پز شكي قا نوني ، 

2- قضايي ، دكتر صمد ،  قا نو ن پز شكي ، 

3-قضايي ، دكتر صمد  ، پز شكي  قا نو ني  ،